Diğer adları
Cu
24-saatlik idrarda bakır
Total bakır
Seruloplazmine bağlı olmayan bakır
Serbest bakır
Hepatik bakır
Resmi adı
Bakır (24 saatlik idrarda, kanda total ve serbest bakır, karaciğerde bakır)
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 5 Kasım 2017.
Bir Bakışta
Niçin Testi Yaptıracaksınız?

Kan, idrar veya karaciğerdeki bakır miktarını ölçmek, Wilson hastalığının tanısı ve takibine yardımcı olmak ve bazen bakır eksiklikleri veya aşırılıklarını saptamak için bu test yapılır.

Ne Zaman Testi Yaptıracaksınız?

Sarılık, yorgunluk, karın ağrısı, davranış değişiklikleri, titremeler veya doktorunuzun Wilson hastalığı veya nadiren bakır elementi eksikliğine bağlı olabildiğini düşündüğü başka belirtilerin varlığında ve bakırla ilgili bir rahatsızlık için tedavi ediliyorsanız  belli aralıklarla bu test yapılır.

Gerekli Numune Nedir?

Bir kol damarınızdan alınan kan numunesi ve/veya 24 saatlik idrar numunesi, bazen karaciğer biyopsi numunesi kullanılır.

Test için Hazırlık Gerekir mi?

Test için önceden hazırlık yapmak gerekmemektedir.

Ne test edilmektedir?

Bu test kan, idrar veya karaciğer (hepatik) içindeki bakır miktarını ölçmektedir. Bakır, vücudun enzimlerin bileşimine kattığı gerekli bir mineraldir. Bu enzimler demir metabolizmasında, bağ dokusu oluşumunda, hücresel düzeyde enerji üretiminde, melanin oluşumunda, sinir sistemi ve beyin fonksiyonlarında rol oynamaktadır.

Bakır elementi kabuklu yemişler, çikolata, mantarlar, kabuklu deniz ürünleri, tam tahıllar, kurutulmuş meyveler ve karaciğer gibi çeşitli besinlerde bulunmaktadır. İçme suyuna su boruların içinden geçerken bakır karışabilir, insanlar yiyecekleri bakır kaplarda pişirip servis yaparken besinlerin içine bakır geçebilir. Normalde bakır vücuda bağırsaklar yoluyla emilir, bir proteine bağlanıp zararsız hale getirilir ve karaciğere taşınır. Karaciğer bakırın bir bölümünü depolayıp geri kalan kısmının çoğunu aposeruloplazmin  denilen bir proteine bağlamaktadır. Bakır bağlandığında aposeruloplazmin, seruloplazmin enzimine dönüşür. Kandaki bakırın yaklaşık % 95’i seruloplazmine bağlıdır. Karaciğer fazla bakırı safraya atar ve vücuttan dışkıyla atılır. Bir miktar bakır idrarla da atılır.

Bakır eksikliikleri veya fazlalıkları nadiren görülmektedir. Kalıtsal bir rahatsızlık olan Wilson hastalığı karaciğer, beyin ve başka organlarda aşırı bakır depolanmasına yol açabilir. Bu durum doku hasarına ve aşağıdaki belirti ve bulgulara neden olabilmektedir:

Böbrekler etkilenmişse idrar üretimi azalabilir veya durabilir. Bu hastalık belirtilerinin bir bölümü ortamdaki bakıra akut veya kronik olarak maruz kalmada veya karaciğer hastalığı gibi rahatsızlıklarda veya bakır metabolizması ve atılımını engelleyen safra yolu tıkanıklarında da görülebilmektedir.

Bakır yetersizliği bazen kistik fibroz ve çölyak hastalığı gibi ciddi emilim bozukluklarında ve özellikle inek sütü formülleriyle beslenen çocuklarda oluşabilmektedir. Hastalık belirtileri arasında nötropeni, osteoporoz ve mikrositik anemi sayılabilir. X kromozomuyla ilişkili kalıtsal Menkes sendromu etkilenmiş bebeklerin beyin ve karaciğerlerinde bakır eksikliğine yol açmaktadır. Esas olarak erkekleri etkileyen hastalık nöbetler, gelişme geriliği, beyinde anormal arter gelişimi ve olağandışı gri, kırılgan dolaşık saç yapısıyla ilişkilidir.

Test için numune nasıl toplanır?

Kolunuzdaki bir atardamardan (venden) alınan kan numunesi ve/veya 24-saatlik idrar numunesi alınır. Bazen doktor karaciğer biyopsisi alır.

Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?

Hayır, hazırlık gerekmez.

Accordion Title
Sık Sorulan Sorular
  • Nasıl kullanılır?

    Bakır testi birincil olarak Wilson hastalığına tanı koymak için istenmektedir. Doktor Wilson hastalığından kuşkulandığında serüloplazmin düzeyi ile birlikte tipik olarak kanda total ve/veya serbest (bağlı olmayan) bakır testini de isteyecektir. Bu testler anormal veya kesin sonuç vermemişse bakır atılımını değerlendirmek için 24 saatlik idrarda bakır testini veya bakır depolanmasını değerlendirmek için karaciğer (hepatik) bakır testini isteyebilir. Wilson hastalığından kuşkulandığında ATP7B genindeki mutasyonları saptamak için genetik testler de yapılabilir.

    Doktor bakır zehirlenmesi, bakır eksikliği veya bakır metabolizmasını engelleyen bir bozukluktan kuşkulandığında hastanın durumunu değerlendirmeye yardımcı olmak için seruloplazmin testiyle birlikte kan ve/veya idrar bakır testleri isteyebilir. Wilson hastalığı, bakır fazlalığı veya eksikliğinin tedavisinde tedavinin etkinliğini takip için bir veya birden fazla sayıda bakır testi istenebilir.

  • Ne zaman istenir?

    Doktor hastada Wilson hastalığı, aşırı bakır depolanması, bakır zehirlenmesi veya bakır eksikliği belirtileri ve bulguları olduğundan kuşkulandığında seruloplazmin testiyle birlikte bir veya birden fazla sayıda bakır testi isteyebilir. Bu belirtiler ve bulgular aşağıdakileri içerebilir:

    Hastanın takibi için belli aralıklarla  bir veya birden fazla sayıda bakır testi önerilebilir.

    Bakır ve serüloplazmin sonuçları anormal veya kesin değilse bakırın depolanma durumunu daha ayrıntılı araştırmak için bir karaciğer bakır testi önerilebilir.

  • Test sonucu ne anlama gelir?

    Bakır testi sonuçları klinik bağlamda değerlendirilmelidir. Bu düzeyler genellikle seruloplazmin düzeyleri ile karşılaştırılır. Anormal bakır testi sonuçları belli bir rahatsızlık için tanısal değer taşımamakta olup ileri araştırmaları gerektirmektedir. Seruloplazminin bir akut faz reaktanı olması yorumlamayı zorlaştırabilmektedir. İltihaplanma veya ağır enfeksiyonlar olduğunda düzeyler yükselebilmektedir. Gebelik sırasında, östrojen ve doğum kontrol hapları kullanıldığında, hem seruloplazmin hem de bakır düzeyleri yükselmektedir.

    Olası test sonuçları:

    • Kanda düşük bakır düzeyleri ile birlikte idrarda yüksek bakır düzeyleri, kanda düşük seruloplazmin düzeyleri ve karaciğerde yüksek bakır düzeyleri tipik olarak Wilson hastalığında görülmektedir.
    • Yüksek kan ve idrar bakır düzeyleri ile birlikte normal veya artmış seruloplazmin düzeyleri bakıra aşırı maruz kalmayı gösterebildiği gibi karaciğer hastalığı benzeri bakır atılımını azaltan hastalıklarla da ilişkilendirilebilir. Kronik hastalıklarda karaciğerin bakır içeriği artabilir.
    • Kan ve idrar bakır düzeylerinde azalma ve kanda düşük seruloplazmin düzeyleri bakır eksikliğine işaret edebilir.
    • Karaciğer bakır testinin normal çıkması bakır metabolizmasının iyi çalıştığını veya hastanın karaciğerinde bakır dağılımının dengesiz olduğunu ve numunenin hastanın durumunu temsil etmediğini gösterebilir.

    Hasta fazla bakır depoları için şelatörlerle tedavi edilmekteyse vücudun bakır depoları azalana kadar 24 saatlik idrar testinde bakır düzeyleri yüksek çıkabilir. Sonunda kan bakır ve 24 saatlik idrarda bakır düzeylerinin normale dönmesi gerekir.

    Bakır eksikliği için tedavi edilmekte olan hastada seruloplazmin ve total bakır konsantrasyonları yükselmeye başlarsa, rahatsızlığın tedaviye yanıt verme olasılığı mevcuttur.

  • Bilmem gereken başka bir şey var mı?

    Karbamazepin ve fenobarbital benzerin ilaçlar kan bakır düzeylerini yükseltebilmektedir. Romatoit artrit ve bazı kanserlerde düzeyleri artabilmekte ve kistik fibroz gibi çeşitli emilim bozukluklarında düzeyleri azalabilmektedir.

    Normal olarak  doğumda total serum bakır düzeyleri düşük olup sonraki birkaç yılda yükselir, pik yapar ve daha sonra göreceli olarak stabil bir düzeye iner.

    Özellikle 24 saatlik idrar numunesi kullanırken numuneyi dışardan bakıra maruz  bırakıp kirletmemeye dikkat  edilmelidir. Doktorunuz ve/veya testinizi yapacak laboratuvarla gerekli önlemleri konuşun. İdrar veya kan bakır test sonucu doktorun beklediğinden yüksekse bulguları doğrulamak için testi tekrarlatmanızı isteyebilir.

  • Herkesin bakır metabolizmasının değerlendirilmesi gerekir mi?

    Bakır düzeyleri için genel tarama testleri önerilmediği gibi gerekli de değildir. Enfeksiyonlar veya iltihaplanmalar gibi bakırla ilgili olmayan hastalıkları olan kişilerde bakır düzeyleri geçici olarak yükselebilmektedir.

  • Kan (total veya serbest) veya idrar bakır testi arasında seçim yapabilir miyim?

    Bu testler tamamlayıcı bilgiler vermektedir. Durumunuzu değerlendirmek için hangi testlerin gerekli olduğunu belirleme kararı size ve doktorunuza kalmıştır.

  • Toksik miktarlarda bakıra maruz kalırsam ne olur?

    Bakır zehirlenmesi kusma ve ishale, bazı olgularda karaciğer ve böbrek hasarına yol açabilmektedir. Bakıra maruz kaldığınızı düşünüyorsanız doktorunuzla konuşmanız gerekir.

  • Bakır katkıları almalı mıyım? Yoksa yiyeceklerimle daha fazla bakır almaya mı çalışmalıyım?

    Olguların çoğunda düzenli bir gıda alımı vücudun bakır gereksinmelerini karşılar. Herhangi bir katkı maddesi almadan veya diyetinizi değiştirmeden önce doktorunuzla konuşun.

İlgili bağlantılar

Bu Sitede

İlişkili testler: SeruloplazminAğır Metaller

Hastalık/Rahatsızlıklar: Wilson Hastalığı

İnternette Başka bir Yerde 

EuroWilson 
Wilson's Disease Association

Kaynakça

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Bankson, D. Chapter 35, Vitamins and Trace Elements: Assessment of Micronutrient Status through Laboratory Testing. Pp. 399 – 410.

Shim, H. and Harris, Z. L. (2003 May). Supplement: 11th International Symposium on Trace Elements in Man and Animals, Genetic Defects in Copper Metabolism [14 paragraphs]. J. Nutr. 133: 1527S-1531S [On-line journal article]. Accessed on: 9/16/07. Available FTP: http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/133/5/1527S


Barnes, N. et. al. (2005). The copper-transporting ATPases, menkes and wilson disease proteins, have distinct roles in adult and developing cerebellum. [1 paragraph]. Medscape from J Biol Chem. 2005; 280(10): 9640-5 (ISSN: 0021-9258) [On-line abstract]. Accessed on: 9/16/07. Available FTP: http://www.medscape.com/medline/abstract/15634671?src=emed_ckb_ref_0


(2006 August 1). Copper [48 paragraphs]. MedlinePlus Health Information, Herbs and Supplements [On-line information]. Accessed on: 9/16/07. Available FTP: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-copper.html


Turnlund, J. (2007 July, Reviewed). Copper [32 paragraphs]. Linus Pauling Institute Micronutrient Research for Optimum Health, Micronutrient Information Center, Oregon State University [On-line information]. Accessed on: 9/16/07. Available FTP: http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/minerals/copper/


Das, S. and Ray, K. (2006 October 13). Wilson’s Disease: An Update [44 paragraphs]. Medscape from Nature Clinical Practice Neurology [On-line information]. Accessed on: 7/27/07. Available FTP: http://www.medscape.com/viewarticle/543866


Copper [11 paragraphs]. Merck Manual of Medical Information – Second Home Edition [On-line information]. Accessed on: 7/17/07. Available FTP: http://www.merck.com/mmhe/print/sec12/ch155/ch155c.html


Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition]. Pp. 441.


(2007 February 14). Zellweger Syndrome Information Page [4 paragraphs]. NINDS [On-line information]. Accessed on: 7/25/07. Available FTP: http://www.ninds.nih.gov/disorders/zellweger/zellweger.htm


(2007 February 13, Updated). Menkes Disease Information Page [4 paragraphs]. NINDS [On-line information]. Accessed on: 7/25/07. Available FTP: http://www.ninds.nih.gov/disorders/menkes/menkes.htm


(2004). Copper [23 paragraphs]. ATSDR Division of Toxicology ToxFAQs [On-line information]. Accessed on: 7/25/07. Available FTP: http://www.atsdr.cdc.gov/tfacts132.html


Perez, E. (2006 October 23, Updated). Copper poisoning [12 paragraphs]. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Accessed on: 7/25/07. Available FTP: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002496.htm


McGee, W. (2007 March 2, Updated). Copper in diet [10 paragraphs]. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Accessed on: 7/25/07. Available FTP: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002419.htm


Alexander, D. (2006 March 2, Updated). 24-hour urine Copper/Cu [11 paragraphs]. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Accessed on: 7/21/07. Available FTP: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003604.htm


Wu, A. (2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, Fourth Edition. Saunders Elsevier, St. Louis, Missouri. Pp. 292-295.